Actualidade / Artigo O dólar é o valor refúxio contra a recesión mundial Ramón Maceiras- A resposta semella estar na falta de lealdade de europeus e xaponeses coas suas moedas. Cando comezaron a pintar bastos nas suas respeitivas economias, os investimentistas de todo o mundo sairon disparados a mercar dolares, a usar a divisa estadounidense como valor refúxio. Sobre todo os investimentistas europeus acudiron á compra de dolares, apesar das prédicas sobre o euro que realizan os pontífices interesados. No resto do mundo, a caída xeneralizada dos prezos das matérias primas que golpearon severamente a moitas economias e a recesión que esmaga a Latinoamérica foron o caldo de cultivo da fuga de divisas. Esa situación paradóxica fixo saltar todas as teóricas monsergas neoliberais que explican a fortaleza das moedas sobre a situación da balanza de pagos ou a puxanza das economias. A outra causa da fortaleza do dólar estaria na deliberada política da FED nese sentido. Un dólar forte contribui a controlar a inflación estadounidense, ao manter baixos os prezos das importacións, dando-lle mais armas á Fed para baixar as taxas curto prazo. Pero tamén hai un xeito negativo para Estados Unidos: un dólar forte vai en contra de moitos fabricantes estadounidenses, que deben competir na economia global, onde os seus productos tenden a ser mais caros que nos paises con moedas mais débis. O caso é que ademais de machacar ao ien xaponés e ao euro nos últimos meses, o dólar chegou a semana pasada a niveles récord, ou moi perto, en relación ao seu homónimo canadiense, o rand sudafricano, o peso chileno, o real brasileiro, o dólar australiano e a rupia paquistaní, por nomear a uns poucos. Até o tradiciónalmente estábel e forte franco suízo debilitouse. O dólar segue moi perto do seu máximo nível nos últimos 16 anos en relazón cun índice que inclue as moedas dos 37 sócios comerciais mais importantes de Estados Unidos, segundo a Reserva Federal. A excepción semella ser o peso mexicano, que a semana pasada se negociou no seu ponto mais alto dos últimos tres meses en relazón co dólar, e que aparentemente iludiu unha venda masiva. The Wall Street Journal (WSJ) facia unha enquisa esta semana sobre a paradoxal situación do dólar entre analistas de todo o mundo e obtiña reuldados que apontan na dirección devandita. Paul Meggyesi, director de estudos de divisas para Deutsche Bank en Londres, dicia a WSJ que os fluxos financeiros explican parcialmente a fortaleza do dólar. A través de fusións e adquisicións, a maioria delas entre compañas de EE.UU. e Europa, os investimentistas estadounidenses se adueñaron de US$303.000 millóns en títulos estranxeiros durante os últimos tres anos; pero recentemente estiveron-os a vender, sinala o perito. De aí a presión sobre as moedas europeas. Mentres tanto, os investimentistas do Vello Continente foron grandes mercadores de activos financeiros estadounidenses, na medida que procuran diversificar as suas carteiras. Tamén hai algunhas cuestións económicas básicas detrás desta tendéncia. As moedas de paises produtores de bens básicos, como Sudáfrica, Australia e Canadá, foron golpeados pola caída dos prezos deses productos. Unha desaceleración mundial poderia afectá-las ainda mais. Moitas economias asiáticas son arrastradas pola abaneante economia xaponesa e polos problemas bancários residuais da crise de 1997. E unha recesión económica en Arxentina, cuxa moeda ainda está equiparada co dólar estadounidense, repercutiu con forza en América Latina. WSJ lembraba que a última vez que moitas moedas estranxeiras se debilitaron fronte ao dólar, todas ao mesmo tempo, foi en 1997, durante a crise asiática. Cara fins de 1998, ante unha desaceleración da economia global, a Reserva Federal de EE.UU. comezou a recortar as taxas de interese para evitar unha recesión mundial. Cara 1999, un dólar forte e un mercado bursátil a toda máquina en EE.UU. desataron un auxe importador, xa que os consumidores estadounidenses se desesperaron por produtos estranxeiros. Isto axudou a quitar da recesión e a crise financeira ás economias de mercados emergentes. Pero neste momento, sen embargo, os economistas mais responsábeis din que o mundo non deberia esperar que EE.UU. desempeñe o mesmo papel. Un mercado bursátil deprimido e unha contracción nos aforros fixeron que os consumidores estadounidenses xa non merquen de todo. "Estados Unidos xa non cumpre co papel de salvador do mundo", di Stephen Roach, director de análise de economia global de Morgan Stanley, a WSJ. Roach, abertamente pesimista, destaca que a déveda dos fogares (en hipotecas, tarxetas de crédito e empréstitos sobre o valor acumulado dunha residéncia) agora representa o redor do 117% do ingreso disponíbel, un nível récord. Se se ten en conta que o redor de US$5 billóns se perderon no mercado bursátil e perto de 86.000 persoas ficaron-se sen emprego en marzo, o analista di que éste non é o ambiente ideal para que os consumidores estadounidenses sexan o motor reactivador da economia global. Todas estas tendéncias significan que "o mundo probabelmente atravese un período prolongado, tal vez de até dous anos, no que a medra será mais débil que na segunda metade dos 90, cando o promedio foi cercano ao 3,5%", afirma John Butler, estratega chefe de mercado de Dresdner Bank en Frankfurt, tamén en resposta á enquisa de WSJ.
A taxa de desemprego subiu en marzo ao seu ponto mais alto en 20 meses a medida que as empresas realizaban a maior redución nas suas nóminas en mais de nove anos, o que suxere que a Reserva Federal poderia ver-se presionada para reducir novamente as taxas de interese este mes. O Departamento do Traballo de EEUU informou o venres que as nóminas de emprego non agrícolas baixaron 86.000 durante marzo. A contracción de marzo cadra coa escalada na taxa de desemprego ao 4,3%, o seu maior nível desde xullo de 1999. A indústria manufactureira recortou 180.000 postos de traballo en marzo o que fai que as perdas somen un total de 451.000 desde xuño de 2000.
O ALCA (Área de Libre Comércio das Américas) é moito mais que unha proposta de liberalización comercial, como está formalmente anunciada. Trata-se, iso si, dun proxecto estratéxico dos Estados Unidos para consolidar a sua dominación sobre América Latina, pola via da criación dun espazo privilexiado de ampliación das suas fronteiras económicas. A implantación do ALCA representará profundar a apertura e a desregulación económica e financeira que conduciu ao debilitamento político dos Estados nacionais latinoamericanos e á precarización das suas economias. Non en van o proceso de integración proposto, e xa en camiño desde a realización do primeiro Cume das Américas, en Miami, en decembro de 1994, inclue nove grupos de negociación e tres comités especiais, nos cais se están a decidir as regras e as normas que van a regular desde a redución das barreiras tarifárias e as políticas de subsídios, antidumping e medidas compensatorias, até temas sensíbeis, como os investimentos (desreglamentación do fluxo de capitais na rexión e protección dos investimentos externos ante eventuais accións dos Estados), as compras gubernamentais (apertura ao capital estranxeiro), a propriedade intelectual (protección dos intereses das corporacións, particularmente nas áreas farmacéutica e de biotecnoloxía) e os servizos (apertura amplia aos investimentistas externos). A proposta, por tanto , afecta todas as áreas, con repercusions tan graves como previsíbeis, dada a enorme asimetría existinte entre os Estados Unidos e as demáis economias da rexión, en termos non somente de tamaño (o PIB estadounidense representa o 71% de todo o hemisfério), senón tamén de produtividade, escalas de producción, eficiéncia e competitividade sistémica. Iso non exclui que algunhas economias menores podan obter vantaxes económicas, ainda que profundando a sua condición de satélite da economia estadounidense, ou que unhas poucas empresas ou sectores específicos podan beneficiar-se do proceso de integración. As economias de maior tamaño, sen embargo, teñen moito mais que perder que gañar co ALCA. E, entre elas, Brasil -unha economia continental con vocación multilateral de comércio exterior que non pode ser reducida a unha plataforma de exportación e, mais ainda, o único país latinoamericano con condicións potenciais de se contrapor á hexemonia estadounidense na rexión- será o grande perdedor. A estrutura produtiva e de recursos de Brasil non é complementária da estadounidense. Ao contrário, compete en vários segmentos (automóvis, aceiro, zumo de laranxa e soxa, por exemplo). O nível de integración do sistema produtivo, as escalas de producción e a capacidade endóxena de desenvolvimento tecnolóxico son moito menores, o que, somado ás deficiencias en infra-estrutura básica, coloca a Brasil nunha situación de extrema inferioridade no relativo á produtividade e á competitividade global da economia. nesas circunstancias. A liberalización dos fluxos de mercancias, servizos e capitais tende a ser rota dunha soa via, con impactos destructivos sobre a estrutura e a dinámica do sistema produtivo brasileiro. A experiéncia dos anos recentes é ilustrativa de que pode chegar a dar-se co ALCA. A apertura comercial radical, acompañada da sobrevalorización da moeda, promovida polo Plano Real, mais alá de dar pé a un proceso de desindustrialización, xerou perdas significativas no troco comercial do país co exterior. No período 1994/97, por exemplo, as exportacións de Brasil aos Estados Unidos medraron magoas 5.22%, mentres as importacións daquel país aumentaron 116.52%. E, ainda que despois da crise cambiaria de xaneiro de 1999 se corrixisen alguns dos "excesos" da fase anterior, o balance do período 1994/2000 ainda é altamente negativo.
ÚLTIMA REVISIÓN: 13/04/2001 |
